NNNFU - Norsk Forbund for Utviklingshemmede
Penger

Kommunale tjenester ute av kontroll

De kommunale tjenestene styres av kommunepolitikere som ikke kjenner feltet. Rådmannen er opptatt av budsjettstyring og kontrollen med tjenestene er svak. Alt ligger tilrette for dårlig styring av tjenestene til mennesker med utviklingshemming.

Dårlige rammer for individuelle tjenester

De fleste voksne med utviklingshemming bor i bofellesskap. Bofellesskapene var små med fire til fem beboere tidlig på 1990-tallet. Små bofellesskap medfører relativt få tjenesteytere og gir gode og oversiktlige rammer for å gi gode og individuelle tjenester. Nyere bofellesskap er sort sett dobbelt så store og omfatter et hav av tjenesteytere, mange med små stillingsbrøker. Antallet tjenesteytere er såpass mange at beboerne knapt kjenner alle tjenesteyterne. Forholdet forverres med høy turnover og mye sykefravær. Selv den enkleste informasjon kan være krevende å formidle i slike systemer.

Styring og målforskyvning

Målsetningen med tjenestene er å sikre at den enkelte får et aktivt og meningsfullt liv sammen med andre. Tjenestene ble etablert for at den enkelte i størst mulig grad skulle kunne ta del i dagliglivets gjøremål, på samme måte som andre innbyggere. Slik er det ikke blitt.

Det kommunale styringssystemet består i at bofellesskapene rapporterer om ressursbruk, dvs. økonomi, avvik fra lov og forskrift og andre uheldige hendelser samt sykefravær. Ingen rapporterer om måloppnåelsen, dvs. i hvilken grad tjenestemottakerne får aktive og meningsfulle liv. Verken rådmann eller kommunepolitikerne får noen som helst informasjon om tilstanden i tjenesten i forhold til den overordnede målsetningen.

Fylkesmannen fører tilsyn, men tilsynene er få og bofellesskapene er mange. Videre er tilsynsmetodikken mer som skriftlig saksbehandling supplert med intervju. Tilsynet ser om de rette dokumentene finnes og at innholdet i dokumentene er slik som det bør være. Finner de feil og mangler, så får kommunen avvik. Da må kommunen skrive et brev til fylkesmannen og fortelle hva de vil gjøre for å få på plass akseptable dokumenter. Ingen sjekker om beboerne får et aktivt og meningsfullt liv.

Kommunene hyrer av og til inn eksterne konsulenter for å sjekke tilstanden i sektoren. Firma som Agenda Kaupang, Rune Devold AS, PWC og flere andre. Felles for konsulentene er at de fokuserer på økonomi, ikke på målsetningen med tjenestene. Fra nettsiden til Rune Devold AS, kan en f.eks. lese: "Rune Devold AS har i mange år utviklet de beste modeller for å planlegge en effektiv og kvalitetssikker omsorgstjeneste i kommunene. Vi bruker IPLOS-data, økonomidata, KOSTRA og annen tilgjengelig informasjon". Hvordan IPLOS-data, økonomidata, KOSTRA og annen tilgjengelig informasjon kan benyttes for å avgjøre om tjenestemottakerne har aktive og meningsfulle liv, har konsulentene aldri fortalt.

Kommunal organisering til besvær

I reformperioden var det en sterk oppmerksomhet rundt det å etablere gode tjenester. Fokuset var dels et resultat av statlig styring, men i større grad et resultat av den kommunale organiseringen hvor kommunens helse- og sosialstyre hadde stor myndighet og besto av kommunepolitikere som ofte ble spesialister på feltet og sektorforsvarere. Helse- og sosialstyret jobbet tett med sosialsjefen, noe som også var lovpålagt. Det var krevende både for rådmannen og kommunestyre å handle på tvers av sektor- og fagkunnskapen til politikerne og etatsjefen.

Med kommuneloven av 1992 ble særlovene som regulerte sektorforvaltningen avskaffet. Lov om kommunalt helse- og sosialstyre m.v. ble opphevet. Det ble sterke skott mellom politikk og forvaltning. Rådmannen var bindeledde mellom politisk- og administrativt nivå. Endringen bidro til å styrke rådmannens stilling på bekostning av etatsjefene. En mistet sektorpolitikerne og fikk generalistpolitikerne. Endringene var trolig positive for de politikkområdene som mange er kjent med. Det ble lettere å prioritere på tvers av sektorene. For tjenestene til mennesker med utviklingshemming, var endringene en tragedie. Politikere og rådmann mistet faktagrunnlaget som kreves for å utøve god styring.

Rådmannsperspektivet er i stor grad juss og økonomi. Kommunen skal drive lovlig og budsjettene skal overholdes. Nettopp dette perspektivet vises igjen i rapporteringsrutinen i sektoren.

Hver høst legger rådmannen frem et forslag til budsjett og hver vår revideres budsjettet. Når verken rådmannen eller kommunepolitikerne har nevneverdig kjennskap til tjenestene til mennesker med utviklingshemming og budsjettdokumentene heller ikke fokuserer på målsetningen med tjenesten, så blir resultatet som i beste fall som beskrevet av Ibsen: "Hvor utgangspunktet er galest, blir titt resultatet originalest".

Farlig forsvarlighet

Begrepet faglig forsvarlighet har i økends grad kommet inn i tjenestene. Stort sett får begrepet sitt innhold fra helsesektoren. Faglig forsvarlighet synes å gjelde medisinutdeling, personlig hygiene og andre forhold knyttet til liv og helse. Det er selvsagt positivet å holde fokus på både på medisinutdeling og personlig hygiene. Problemet er at ingen holder fokus på tjenestenes overordnede målsetning, nemlig det å sikre individuelle tjenester slik at enhver i størst mulig grad kan leve gode og aktive liv.

Den faglige forsvarligheten i omsorgstjenesten lider av den samme svakheten som kjennetegner de fleste målstyringssystemene. En måler, registrerer og rapportere forhold som er enkelt å måle, registrere og rapportere, uavhengig av de overordnede målsetningene på feltet.

Hva bør gjøres?

Når kommunene ikke makter å styre sektoren selv, så må staten hjelpe til med klarere føringer, kontroll og informasjon.

  1. Etablering av bofellesskap bør reguleres. Statlige myndigheter bør børste støvet av de tidligere reguleringene som Husbanken hadde overfor tilskudd og finansiering av bofellesskap, dvs. rundskrivene HB-1212 og HB-1255. På den måten kan reinstitusjonaliseringen stoppes.
  2. Fylkesmannen bør få sanksjonsmuligheter overfor kommunene når det gjelder grove lovbrudd og lovbrudd som ikke rettes opp. Staten bør kunne kreve inn kostnadene som kommunen sparer på å begå lovbrudd, slik som i Sverige.
  3. Rettsikkerheten til tjenestemottaker bør styrkes. Pasient- og brukerrettighetslovens § 7-6 sier at "Fylkesmannen skal ved prøving av kommunale vedtak om helsetjenester legge vekt på hensynet til det kommunale selvstyret ved prøving av det frie skjønn. For øvrige kommunale vedtak skal klageinstansen legge stor vekt på hensynet til det kommunale selvstyre ved prøving av det frie skjønn". I lys av den veldokumentert svake tilstanden i tjenestene til mennesker med utviklingshemming, burde fylkesmannens overprøvingskompetanse styrkes og minst være på nivå med overprøvingskompetansen som gjelder helsetjenester.

    Rettsikkerheten ble ytterligere svekket ved overgangen fra sosialtjenesteloven til helse- og omsorgstjenesteloven. I forarbeidene til Helse- og omsorgstjenesteloven ble det presisert at fylkesmannen bare i helt spesielle unntak skulle omgjøre kommunale vedtak: "Ved prøving av «det frie skjønn», bør Fylkesmannen som hovedregel ikke benytte kompetansen til å fatte nytt vedtak når det gjelder vedtak om tjenester som i dag reguleres av sosialtjenesteloven" (se Prop. 91 L (2010–2011), avsnitt 34.7.9). Rettstilstanden tilsier at Fylkesmannen absolutt bør kunne omgjøre urimelige kommunale vedtak, ikke bare oppheve dem.
  4. Tilsynet med kommunene bør styrkes og endres. Tilsynet bør først og fremst sjekke om tjenestene er individuelle og bidrar til at den enkelte får et aktivt og meningsfullt liv i samsvar med egne preferanser og verdier. Fokuset på dokumenter bør reduseres og fokuset på levekårene bør styrkes.
  5. Kommunens rapporteringssystemer må endres og utvikles. Målstyringssystemer som ikke fanger opp de overordnede målsetningene bidrar til målforskyvning og hindrer realisering av overordnede målsetninger. Det finnes ingen indekser eller indikatorer som fanger opp innholdet i de overordnede målsetningene. En må derfor redusere målstyringen og i større grad satse på tillitsbasert ledelse hvor det gis tilstrekkelige rammer for å yte gode og individuelle tjenester i samsvar med den overordnede målsetningen. Rapporteringsrutiner vil en måtte ha, men rapporteringen med hensyn til overordnede målsetninger må være kvalitativ og ta utgangspunkt i tjenestemottakers preferanser og behov.
  6. Etatsledernes posisjon må styrkes i forhold til rådmannen. Ingen enkeltperson kan ha oversikt og innsikt i all kommunal virksomhet. Rådmannen har en viktig funksjon med hensyn til budsjettstyring, men budsjettstyringen må ikke kneble den faglige styringen, slik som i dag. Spesielt på felter som få kjenner til og som i liten grad egner seg for målstyring, bør de faglige perspektivene være overordnet de budsjettperspektivet. På noen felt bør kommunen gå i den retningen en hadde før den nye kommuneloven kom i 1992.
  7. Politikerne må sikres innsikt og kompetanse på feltene som de skal styre. I tillegg til budsjett, må det også komme politiske saker som forteller om tilstanden i tjenestene og i hvilken grad tjenestemottakerne får individuelt tilmålte tjenester som bidrar til at de kan ha aktive liv og delta i samfunnet. Uten informasjon av denne typen, mangler politikerne grunnlag for å fatte budsjettvedtak eller styre feltet på andre måter.

Jens Petter Gitlesen

14 april 2019

  • 2025-11-18

Telewizja satelitarna, naziemna oraz kablowa

Witajcie. Dzisiaj chcę z wami porozmawiać o temacie, który regularnie powraca w pytaniach od czytelników i budzi niemałe emocje. Chodzi o obowiązkowy abonament RTV i jego związek z popularnymi platformami satelitarnymi, takimi jak Polsat Box czy Canal+. Czy fakt posiadania takiej anteny i opłacania comiesięcznego rachunku za pakiet telewizyjny uwalnia nas od opłacania abonamentu na rzecz Telewizji Polskiej i Polskiego Radia? Postaram się rozwiać wszelkie wątpliwości, opierając się na obowiązujących przepisach i realiach technicznych.

Sprawa nie jest tak prosta, jakby się mogło wydawać, a odpowiedź brzmi: nie, antena satelitarna Polsat Box lub Canal+ nie zwalnia z opłaty abonamentu RTV. To fundamentalne nieporozumienie, które może prowadzić do nieprzyjemnych konsekwencji finansowych. Aby to zrozumieć, musimy najpierw spojrzeć na samą istotę abonamentu. Opłata ta, określana potocznie jako "abonament RTV" lub "opodatkowanie od posiadania radia i telewizora", jest daniną publiczną, a jej podstawą prawną jest ustawa o radiofonii i telewizji. Kluczowe w tej ustawie jest stwierdzenie, że opłata dotyczy posiadania urządzenia umożliwiającego odbiór sygnału radiowego lub telewizyjnego. Nie ma tu znaczenia, czy ten odbiór faktycznie następuje, czy też nie. Liczy się sama fizyczna możliwość.

Abonament RTV a technologia odbioru: dlaczego satelita nie daje zwolnienia?

Wielu użytkowników mylnie zakłada, że skoro płaci firmie komercyjnej za dostęp do kanałów, to ryczałtowa opłata na rzecz nadawcy publicznego jest nieuzasadniona. Niestety, prawo patrzy na to zupełnie inaczej. Abonament RTV jest powiązany z urządzeniem, a nie z usługą. Jeśli w twoim domu stoi telewizor z tunerem DVB-T2, satelitarnym DVB-S2, a nawet starszym analogowym, podlega on pod obowiązek abonamentowy. To samo dotyczy radia samochodowego, przenośnego, a nawet karty TV w komputerze. Nie ma znaczenia, czy odbierasz sygnał z naziemnego nadajnika, satelity na orbicie, sieci kablowej czy przez internet. Posiadanie urządzenia, które teoretycznie może odebrać program Telewizji Polskiej lub Polskiego Radia, jest wystarczającą podstawą.

Przyjrzyjmy się teraz, jak działa typowa instalacja satelitarna dla Polsat Box lub Canal+. Składa się ona z kilku kluczowych elementów:

  • Antena satelitarna, często o średnicy 80 cm lub 90 cm, na przykład popularny model Corab CS 80 lub CS 90, które są powszechnie dostępne w sklepach.
  • Konwerter, znany jako LNB (ang. Low-Noise Block downconverter). To on odbiera słaby sygnał z satelity i przetwarza go na niższe częstotliwości, które mogą być przesłane kablem. W instalacjach domowych spotyka się modele single, twin, quad a nawet octo, pozwalające na podłączenie wielu odbiorników.
  • Dekoder satelitarny, taki jak Polsat Box 4K, Canal+ Ultrabox+ 4K lub inny, który odbiera sygnał z kabla, dekoduje go i wyświetla obraz na telewizorze.
  • Kabel koncentryczny, na przykład RG-6 z pełnej miedzi, oraz złącza F, które zapewniają odpowiednią jakość transmisji sygnału.

Sam fakt posiadania takiego zestawu, nawet jeśli jest on ustawiony wyłącznie na satelity oferujące kanały komercyjne (np. Astra 19.2°E dla Canal+ lub Eutelsat Hot Bird 13°E dla Polsat Box), stanowi w myśl prawa urządzenie umożliwiające odbiór. Co więcej, większość nowoczesnych dekoderów satelitarnych ma wbudowaną funkcję odbioru kanałów free-to-air, wśród których bardzo często znajdują się kanały TVP. Nawet jeśli ty ich nie oglądasz, techniczna możliwość istnieje.

Rola instalatora a kwestie formalne

Profesjonalny monter, który instaluje ci antenę, skupia się na zapewnieniu optymalnego sygnału i poprawnej pracy sprzętu. Jego zadaniem nie jest doradztwo prawne w kwestii abonamentu RTV. Niemniej, wielu doświadczonych instalatorów, na pytanie klientów, informuje o tym, że montaż anteny nie zmienia obowiązku względem KRRiT. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące konfiguracji twojego sprzętu, rekomendowani monterzy oferują pomoc techniczną i mogą wyjaśnić, jakie sygnały jest w stanie odebrać twoja instalacja.

Telewizja przez internet a abonament: nowe technologie, stare przepisy

Rozwój technologii stawia przed nami kolejne pytania. A co z telewizją OTT (Over-The-Top), czyli odbieraną wyłącznie przez internet? Czy dekodery takie jak Canal+ BOX+ czy Polsat Box Evobox Stream zwalniają z abonamentu? Odpowiedź znów nie jest jednoznaczna i zależy od interpretacji. Sam dekoder OTT, pozbawiony tunera satelitarnego lub naziemnego, teoretycznie nie jest urządzeniem do odbioru tradycyjnego sygnału broadcast. Jest raczej wyspecjalizowanym komputerem do przesyłania strumienia wideo. Jednakże, jeśli podłączysz go do telewizora, który ma wbudowany tuner DVB-T2, to cały zestaw podlega obowiązkowi, bo telewizor sam w sobie jest urządzeniem odbiorczym. Sytuacja komplikuje się jeszcze bardziej w przypadku telewizorów z technologią HbbTV, które łączą odbiór naziemny z treściami internetowymi. W praktyce, dopóki posiadasz jakiekolwiek urządzenie z tunerem telewizyjnym (w tym telewizor), jesteś zobowiązany do opłacania abonamentu.

Parametry techniczne a jakość odbioru: na co zwracać uwagę

Skoro już mowa o instalacjach satelitarnych, warto wspomnieć o kluczowych parametrach, które decydują o stabilności obrazu. Podczas ustawiania anteny, monterzy posługują się miernikami sygnału, aby osiągnąć optymalne wartości. Dla telewizji satelitarnej w standardzie DVB-S2 kluczowy jest parametr MER (Modulation Error Ratio).

SystemMinimalny MERTypowy MER dla stabilnego odbioru
DVB-S212 dB15 dB i więcej
DVB-T2 (256-QAM)29 dB32 dB i więcej

Jak widać, wymagania dla sygnału satelitarnego są inne niż dla naziemnego. Warto o tym pamiętać, gdy samodzielnie próbujemy ustawić antenę. Dla lokalizacji w centralnej Polsce, na przykład w okolicach Warszawy, ustawienia na popularnego Hot Birda (13°E) to azymut około 190 stopni i elewacja około 30 stopni. Są to jednak wartości przybliżone, a precyzyjne namierzenie satelity wymaga często użycia specjalistycznego sprzętu. Rekomendowani instalatorzy dysponują takim sprzętem i mogą szybko oraz sprawnie przeprowadzić cały proces, zapewniając wsparcie po montażu.

Moduły CAM a abonament: kolejne nieporozumienie

Inną często poruszaną kwestią są moduły CAM (Conditional Access Module). Są to małe urządzenia, które wsuwa się do gniazda CI+ w telewizorze, pozwalając na oglądanie kanałów kodowanych bez zewnętrznego dekodera. Zarówno Polsat, jak i Canal+ oferują swoje moduły: Polsat CAM CI+ oraz Canal+ Moduł CAM ECP. Czy użycie takiego modułu zmienia sytuację abonamentową? Absolutnie nie. Telewizor z wbudowanym tunerem satelitarnym, do którego podłączona jest antena, nadal podlega obowiązkowi abonamentowemu, niezależnie od tego, czy do odbioru kanałów kodowanych używasz zewnętrznego dekodera, czy wewnętrznego modułu CAM. To kolejny dowód na to, że technologia odbioru jest w tym kontekście drugorzędna.

Co w takim razie nie podlega abonamentowi?

Pojawia się zatem pytanie, jak w takim razie legalnie nie płacić abonamentu. Są dwie główne drogi. Pierwsza to nieposiadanie jakiegokolwiek urządzenia, które można uznać za odbiornik. W praktyce oznacza to rezygnację z telewizora z tunerem na rzecz np. monitora komputerowego lub projektora bez tunera, a także rezygnację z radia. Druga, bardziej realna w dzisiejszych czasach, to korzystanie wyłącznie z treści wideo przez internet na komputerze, tablecie lub smartfonie, przy jednoczesnym nie posiadaniu telewizora z tunerem. Należy jednak być świadomym, że samo posiadanie anteny satelitarnej lub naziemnej może być przez organy podatkowe uznane za posiadanie urządzenia umożliwiającego odbiór, chyba że udowodnimy, że antena jest niesprawna lub niepodłączona.

Podsumowując: satelita a abonament – nierozłączne duo

Podsumowując, chciałbym wyraźnie podkreślić: subskrypcja Polsat Box, Canal+ czy jakiejkolwiek innej platformy satelitarnej jest osobną, komercyjną usługą. Opłata abonamentowa RTV jest osobnym, obowiązkowym podatkiem związanym z posiadaniem sprzętu. Te dwie rzeczy istnieją równolegle i nie wykluczają się. Płacąc za Canal+, nie zwalniasz się z abonamentu. Płacąc za Polsat Box, również nie. Próby obejścia tego systemu, na przykład poprzez rejestrację anteny jako "elementu dekoracyjnego", są nie tylko nieskuteczne, ale mogą narazić nas na kary. Obowiązujące prawo jest w tej kwestii dość archaiczne i nie nadąża za dynamicznym rozwojem technologii, ale dopóki nie ulegnie zmianie, musimy się do niego stosować. Jeśli planujesz instalację nowej anteny lub masz problem z istniejącą, zawsze warto skonsultować się z fachowcem. Rekomendowani monterzy oferują pomoc techniczną i mogą profesjonalnie ocenić stan twojej instalacji, ale pamiętaj, że ostateczna odpowiedzialność za uregulowanie opłaty abonamentowej spoczywa na tobie.

Serwis, montaż, naprawa anten satelitarnych i telewizyjnych DVB-T2, Rekomendowani instalatorzy Canal+ oraz Polsat Box, Warszawa, województwo mazowieckie, PL, naics:238290 (antenna, household-type, installation)